Gewezen VU-senator Walter Luyten overleden

In Lier is gewezen VU-senator Walter Luyten overleden. Hij was 73 jaar oud en was al vier jaar zwaar ziek.

Walter Luyten (rechts) met Willy Kuijpers.

Walter Luyten was historicus van opleiding en startte zijn politieke carrière op de studiedienst van de Volksunie. Van 1981 tot 1991 was hij senator voor die partij.

In zijn geboortedorp Berlaar was hij ook 40 jaar lang gemeenteraadslid.

In 2001 stapte Luyten over naar de N-VA. In een reactie op zijn overlijden noemt partijvoorzitter Bart De Wever Luyten "een trouwe partijsoldaat".

Op internationaal vlak was Luyten een geëngageerde pleitbezorger van de rechten van minderheden, zoals de Basken, de Koerden en de Litouwers.

Het overlijden van Walter Luyten is een groot verlies voor de Vlaamse beweging. Walter Luyten droeg bij tot het kaderen van de Vlaamse strijd in een groter algemeen kader van de strijd voor een Europa der Volkeren. Walter Luyten was gekend en gerespecteerd in Litouwen en Baskenland dankzij zijn inzet voor de volksnationalistische strijd van deze twee volkeren. Walter Luyten nam nooit een blad voor de mond, wat hem niet altijd in dank werd afgenomen. Samen met zijn kompaan Willy Kuijpers nam hij in 1972 deel aan een hongerstaking in een kerk in het Frans-Baskische Bayonne. Hij verklaarde: “ Nous ne partirons d’içi que par la force”. Zo geschiedde het ook. Walter Luyten was een begenadigd verteller en dit is maar één anekdote uit de velen.

Nog enkele anekdotes:

"Na de Litouwse onafhankelijkheidsverklaring in februari 1991 bedreigden Sovjettanks het Litouwse parlement in Vilnius. Walter Luyten sprak toen dat Litouwse parlement in Vilnius toe terwijl Westerse staten die jonge democratie nog niet durfden erkennen", herinnert Europees parlementslid Frieda Brepoels zich. De Litouwse president Valdas Adamkus lauwerde Luyten in 2006 daarvoor met 'The Cross of Commander of the Order for Merits to Lithuania'. Luyten is de enige Vlaming ooit die dat ereteken in ontvangst mocht nemen.

Op 24 april 2007 werd Walter Luyten, met alle eer ontvangen in Gernika ter gelegenheid van de 70ste verjaardag van het bombardement. Er was een hommage voor deze integere en strijdbare Vlaming voorzien. Hij drukte er de wens uit dat hij, nog voor hij sterft de vervulling van zijn droom zou kunnen meemaken dat een “rebel” president wordt van de Republiek Euskal Herria. Luyten die met Arnaldo Otegi en José Luis Alvarez”Txillardegi” sprak, heeft nooit nagelaten zijn solidariteit met de Basken wereldkundig te maken. Hij maakte allusies op het Bizkaierplein in Brugge, op de hertog van Alva, op de petitie voor vrijlating van de Lehendakari José Antonio Agirre, toen die in Belgïe gevangen zat en op de grote solidariteit tussen Basken en heel veel Vlamingen.

Het is duidelijk: Walter Luyten was een principieel man die altijd zei waar het op stond en niet terugdeinsde voor een non-conformistische uitspraak. Walter Luyten zal voor ons in ieder geval een inspirerend voorbeeld blijven. Hij heeft geen Baskische rebel als president meegemaakt, maar deze zal er komen, alsook een Vlaamse rebel als Vlaams president!

Een eerbetoon aan Walter Luyten, door zichzelf gezongen, op zijn eigen tekst:


Tot aan de Zomme, godverdomme
Was het hier vroeger al van ons
Toen is Louis Quatorze gekomen
Met heel zijn bende franskiljons
Maar het tij zal ook hier eens keren
De jeugd van nu kan het nog beleven
Dan steken we de Leeuw op elk stadhuis
En voelen w'ons in Vlaanderen weer thuis
En kunnen wij het niet alleen
Steken we de koppen bijeen
De Bask en de Occitaan
Elzasser, Catalaan
Corse en Bretoen
Gaan het ook doen
Zo komt de nieuwe tijd

De nalatenschap van Hugo Schiltz

Wie moet Vlaams Belang, Lijst Dedecker en N-VA samen­brengen om een Forza Flandria op te richten? Een opvol­ger voor de betreurde Hugo Schiltz dient zich niet aan.

Enkele weken geleden onthulde Paul Doevenspeck in Knack dat Hugo Schiltz een jaar voor zijn dood een gesprek had met Gerolf Annemans. Het voormalige VU-boegbeeld wilde een platform voorbe­reiden dat kon uitgroeien tot een Forza Flandria. Een partij met meer dan 30 pro­cent van de Vlaamse stemmen vormt na­melijk het perfecte breekijzer voor de op­richting van een onafhankelijke natie, een gedachte die Schiltz op het einde van zijn leven openlijk beleed. Leden van Spirit — de partij waar Schiltz uiteindelijk terechtkwam — hoonden de woorden van de advocaat weg. Ook Schiltz' zoon Willem-Frederik, kamerlid voor Open VLD, en Paul Huybrechts, door Schiltz' weduwe ingehuurd om een bio­grafie te schrijven, maakten brandhout van het verhaal. Schiltz verfoeide het ex­treemrechtse rapaille. Het gesprek was slechts een vriendendienst voor Doeven­speck, een financier die steevast militeert voor de Forza Flandria. De Vlaams-Nationale Debatclub nodigde Doevenspeck afgelopen donderdag uit om zijn verhaal toe te lichten. De inne­mende man veegde met de diverse critici de vloer aan, al spaarde hij piëteitsvol diens zoon. Schiltz praatte uit eigen over­tuiging ten huize van Doevenspeck met Annemans over een mogelijke hergroepe­ring. Volgens Doevenspeck was Schiltz er­van overtuigd dat de negatie van ee'n mil­joen Belang-kiezers de Vlaamse natievor­ming in gevaar bracht. De minister van Staat verwierp het cordon. Vlaams Belang moest die schutskring doorbreken. Historicus en potentieel Schiltz-biograaf Frans-Jos Verdoodt bevestigde Doeven-specks verhaal. Dagboekfragmenten van de politicus zouden kristalhelder lezen. Volgens Verdoodt was Schiltz — die maar niet oud leek te worden — op het eind van zijn leven teruggekeerd naar het 'geloof van zijn jeugdjaren' en 'een fervent Vlaams-nationalist geworden die de Vlaamse natie wilde realiseren'. Daarbij dacht hij in de eerste plaats strategisch, niet ideologisch. Schiltz vond dat onder­handelingen met Franstaligen overbodig waren geworden om de onafhankelijk­heid uit te roepen. Kortom, hij had op het einde van zijn leven een bocht gemaakt. Dagboekfragmenten zouden bovendien bewijzen dat de Antwerpenaar zich bij Spirit niet thuis voelde. Johan Vande Lanotte, voorman bij kartelpartner SP.A, vond hij veel te soft in communautaire dossiers. Ook Spirit zelf gaf nauwelijks blijk van slagkracht. Zo moest Schiltz Spirit-voorzitter Geert Lambert dwingen om in 2005 de stekker uit het BHV-overleg te trekken. Maar zijn viscerale afkeer voor Geert Bourgeois verhinderde elke toena­dering tot de N-VA.

Ondertussen is Schiltz al meer dan een jaar dood. Doevenspeck betreurde dat er niemand opstond om in zijn voetsporen te treden en van Vlaams Belang, Lijst De­decker en de N-VA een groot geheel te ma­ken. Bij momenten viel de naam van N-VA-voorzitter Bart De Wever. Die heeft het brein en de branie. Maar de N-VA zit in een verbond met CD&V en onderhan­delt mee over een nieuwe regering. Het aanwezige N-VA-kamerlid Jan Jam­bon benadrukte dat die strategie met CD&V nog steeds werkt. 'Maar als we geen resultaten boeken dan kan het met het kartel snel gedaan zijn.'Andere opties wa­ren dan niet uitgesloten. Maar Jambon had geen zin om met Vlaams Belang in een cordon te gaan zitten, hoewel hij het veroordeelde. Ook hij vond het een taak voor Vlaams Belang om dat cordon te dwarsbomen.

Gerolf Annemans (Vlaams Belang) zag evenmin een reden om de 'koude oorlogssituatie' te doorbreken. Maar hij sloot niets uit mocht de toestand over enkele jaren uit de hand lopen. Ten gronde gaf hij Schiltz wel gelijk: 'Het einde van dit ko­ninkrijk moet georganiseerd worden. Daarvoor moeten we alle krachten bun­delen.' Het succes van CD&V/N-VA deed hem steeds meer in een Forza Flandria-verhaal geloven. Maar eerst was er 'histo­risch debacle' — bijvoorbeeld de afgang van de eerste regering Leterme — nodig om de geesten bij elkaar te brengen Jean-Marie Dedecker bleef erg op zijn hoede. Na ooit zowel door de N-VA (op vraag van Yves Leterme) als door Vlaams Belang (op vraag van Marie-Rose Morel) te zijn buiten gewerkt, was hij bijzonder 'achterdochtig' geworden over mogelijke vormen van samenwerking. De eensge­zindheid waarmee alle Vlaamse partijen de splitsing van B-H-V steunden, vond hij een 'schoon' moment. Het publiek van de Vlaams-Nationale De­batclub zette ondertussen een boutade van Verdoodt in de verf. 'In de Vlaamse beweging zijn we veel te snel met het uit­delen van gele kaarten. Schiltz kreeg zelfs een rode kaart,' zei hij. De Vlaams Belang­aanhangers lieten de professor soms niet uitspreken. De naam Schiltz maakte de hevigste reacties los. Juist daarom blijft een mogelijke samen­werking een moeilijk verhaal. Want zoals Groen! en SP.A vechten om de linkse kie­zers, ruziën de separatisten onder elkaar. Daarbij gaat het steeds om de vraag wie de zuiverste der zuiveren is. De manier waarop dat separatisme etnisch moet worden ingevuld en de collaboratie wor­den geïnterpreteerd, veroorzaakt een bij­komende scheiding der geesten. Of zoals Verdoodt het uitdrukte. 'Schiltz was iets te werelds voor de ingetogen Vlaamse beweging.'


DE HANDELINGEN

BART BRINCKMAN in De Standaard van zaterdag 15 december 2007

De tanende erfenis van de Volksunie: Knack 16 mei 2007

Op het Brusselse Barricadenplein wapperden ooit de gele vlaggen van de Volksunie. Begin mei begon Vlaams Belang er provocerend aan zijn verkiezingscampagne. Nog niet eens zo lang geleden verzamelde zich alles wat Vlaamsgezind, progressief en minder progressief was in het hoofdkwartier van de Volksunie. Na het verdwijnen van de partij bleven haar nazaten een prominente rol spelen in de corridors van de macht. De verkiezingen van 10 juni dreigen daaraan een einde te maken.

Het uiteenvallen van de Volksunie werd bezegeld met een rumoerige ledenraadpleging in augustus-september 2001. De kopstukken van de partij verspreidden zich als lemmingen over het politieke landschap. Ze richtten nieuwe partijen op (Spirit en N-VA) of belandden op prominente plaatsen op de verkiezingslijsten van VLD, Agalev en CD&V. De afrekening volgt op 10 juni, en het ziet er niet goed uit voor de beheerders van de nalatenschap van Hugo Schiltz. De oude vossen worden voor hun diensten bedankt, prominenten opzijgeschoven omdat hun nieuwe partij meer vertrouwen heeft in 'eigen' personeel.

Bij Spirit wordt met vrees uitgekeken naar de uitslagen en is stemmentrekker Bert Anciaux in stelling gebracht als lijstduwer.


Ook de N-VA bevindt zich in een weinig benijdenswaardige positie. Ze belooft staatsvorming, maar loopt kans een halfslachtige staatshervorming te moeten gaan uitleggen aan haar achterban en zo de Volksunie achterna te gaan: wel mandaten, maar geen resultaten. Na 10 juni kunnen we ons opmaken voor een communautaire ronde zonder onafhankelijke Vlaams-nationalistische 'zweeppartij'.


Is het erfgoed van Hugo Schiltz verkwanseld in ruil voor parlementszetels en ministersposten? Bij de oprichters van de Volksunie vonden ze dat Hugo Schiltz dat zelf al had gedaan, getuige de uitspraak van wijlen Herman Wagemans in het boekje Het zal je kind maar wezen... , waarin de oprichters de VU van einde jaren negentig tegen het licht houden: 'De laatste jaren is de VU eigenlijk gerund door managers. Mensen voor wie, volgens mij, niet het Vlaams-nationalisme het hoofddoel was, maar voor wie het belangrijk was een partij te besturen die er kwam en die dus de middelen had om bepaalde postjes te kunnen bezetten. Hugo Schiltz is voor mij een van de verstandigste mensen die de VU binnen haar rangen heeft, maar hij is wel de doodgraver van de VU.' Mensen van de strekking Wagemans zijn van de strekking die in hun hart voor het Vlaams Belang kozen, maar met het verstand bij de VU bleven.

Bij de federale verkiezingen van 2003 en die voor het Vlaams Parlement van 2004, de eerste verkiezingen zonder de Volksunie, slaagden de erfgenamen van Hugo Schiltz erin zichzelf op prominente plaatsen in parlementen en regeringen te parachuteren. Nog nooit werden er zoveel politici met VU-bloed parlementariër of minister. De laatste voorzitter van de Volksunie, Fons Borginon, schopte het via Spirit en de VLD zelfs tot fractievoorzitter van die partij. Oud VU'er Patrik Vankrunkelsven werd VLD-senator, en Vincent Van Quickenborne voor diezelfde partij staatssecretaris in de federale regering.

De partijen van de oud-VU'ers deden het niet veel slechter. Spiritkopman Bert Anciaux werd na de verkiezingen van 2003 eerst minister van Mobiliteit in de federale regering van Guy Verhofstadt, en stapte na de verkiezingen van 2004 over naar de Vlaamse regering, waar hij minister van Cultuur werd, en tevens de bevoegdheid kreeg voor Brusselse Aangelegenheden. Mede Spiritoprichtster Els Van Weert werd federaal staatssecretaris voor Duurzame Ontwikkeling en Sociale Economie. 'We zijn inderdaad zeer goed bedeeld geweest', zegt Bert Anciaux. 'Ik zie 10 juni dan ook in het teken staan van de normalisering. Je gaat nu zien wat we echt waard zijn. In een kartel kun je onderhandelen over zoveel mogelijk plaatsen op de lijsten, maar dan ondergraaf je ook je eigen positie als het na de verkiezingen om de inhoud gaat. We hebben toen veel gekregen. De 10e juni is wat dat betreft een testcase. Spirit zal het nu op eigen kracht moeten doen. Zekerheid hebben we misschien over drie zetels, in de andere kieskringen zijn het vechtplaatsen. Ook in 2009 bij de Vlaamse verkiezingen zullen we ons moeten bewijzen.'

Wie optelt wat er na het verdwijnen van de Volksunie door oud-VU'ers werd binnengehaald, moet vaststellen dat de partij zelden over zoveel mandaten heeft beschikt. Het moet de grote drie wat waard zijn geweest om van de Volksunie af te komen. Er was de hofmakerij van CD&V in de jaren tachtig en negentig, de met VU'ers uitgevoerde verruimingsoperaties in de VLD, het inpalmen van de rechts-conservatieve vleugel van de VU door CD&V (hoewel Geert Bourgeois een kartel met zijn N-VA verontwaardigd afwees na het ontploffen van de Volksunie) en het ontstaan van Spirit. Zelfs de groenen mochten met Bart Staes een VU'er verwelkomen.

Op 10 juni verdwijnen veel oud-VU'ers uit de politiek: ze voelden zich niet thuis bij hun nieuwe partij, of werden bedankt voor bewezen diensten.

Om de erven van de Volksunie werd een goed deel van 2001 een bitse strijd gevoerd. Bij de in augustus-september 2001 gehouden ledenraadpleging kwam de rechtervleugel 3 procent te kort om met de boedel én de naam van de Volksunie verder te mogen.

De progressieven zetten hun ID21-initiatief voort in Spirit, met Bert Anciaux als enige sterke kracht. De Vlaams-nationalistisch gekleurde rechtervleugel, de zogenaamde Oranjehofgroep, met Geert Bourgeois als aanvoerder, richtte de N-VA op. De middengroep, de zogenaamde Niet-Splitsers, was nog het langst zoekende; haar aanhangers verdwenen uiteindelijk naar CD&V, VLD, zelfs Groen!.

Sommigen maakten een hink-stap-sprong en belanden nu buiten de politiek. Fons Borginon moest in 2001 als laatste voorzitter van de Volksunie neutraal blijven in de strijd om de boedel, koos dan voor Spirit, belandde vervolgens bij de VLD, waar hij zelfs het voorzitterschap van de Kamerfractie kreeg toebedeeld. Voor de verkiezingen van 10 juni is er voor hem geen plaats meer op de lijst. 'Dat is een treurige zaak', zegt oud-VU-voorzitter Vic Anciaux. 'En een eigenaardige beslissing van de VLD. Het heeft alles te maken met de mediatisering van de politiek. Binnen de Volksunie liepen wel meer van die mensen rond: inhoudelijk zeer sterk, degelijk, maar niet de grote stemmentrekkers. Ik zie dat er voor dat type politici in de politiek steeds minder plaats is.'

Ook Annemie Van de Casteele, korte tijd nog voorzitter van Spirit, maar tegenstander van een kartel met de SP.A, stapte over naar de VLD. Ze komt voor de verkiezingen niet meer voor op de senaatslijst van de Open VLD. Vic Anciaux: 'Ik denk dat ze zich niet thuis voelde bij de VLD, ze heeft daar haar weg niet gevonden. Niet iedereen maakt ongestraft de overstap naar een andere partij.'

Anciaux senior vermoedt dat het politieke afscheid van Spiritsenator en oud-voorzitter van het IJzerbedevaartcomité Lionel Vandenberghe - rechtstreeks verkozen voor het kartel SP.A/Spirit - het resultaat is van onderhandelingen over de lijstvorming. 'Lionel had zeker nog een legislatuur verdiend. Ik denk niet dat men hem bewust wilde uitrangeren.'

De Volksunie was een partij waarover de commentatoren in 2001 bijna eensgezind schreven dat er voor haar geen plaats meer was in het Belgische politieke landschap. 'De Volksunie had als confederalistische partij een groot deel van haar doelstellingen gerealiseerd. Ze deed aan verwezenlijking s politiek , ze probeerde in te breken op het terrein van de staatshervorming', zegt Bruno De Wever, onderzoeker en historicus aan de universiteit van Gent. 'En die rol had ze uitgespeeld. Ze heeft ook de onderstroom die vanaf het begin van de jaren zeventig opgang maakte, onderschat: geen confederalisme of regionalisme, maar een anti-Belgisch sentiment. Er wordt wel altijd gezegd dat de Vlaming niet geïnteresseerd is in een onafhankelijk Vlaanderen, maar dat leeft veel sterker dan de opiniemakers ons willen doen geloven.' De Wever gelooft niet dat Hugo Schiltz, die na het uiteenspatten van de Volksunie voor Spirit koos, met zijn keuze ook zijn erfenis daar gelegd heeft. 'Zo links-liberaal was Schiltz niet, hij was vooral een Realpolitiker . De Volksunie heeft vooral de middenklasse bewust gemaakt van de noodzaak van een grotere Vlaamse zelfstandigheid. De neergang is ingezet toen ze over andere thema's linkse standpunten ontwikkelde, en de Vlaamse zaak in de ogen van velen ontrouw werd, zeker na het Egmontpact in 1977.

'Over de zelfstandigheid van Vlaanderen is nu een veel grotere algemene consensus en dat heeft de N-VA heel goed begrepen. Al maakt het kartel met CD&V het er niet gemakkelijker op. De marges zijn klein omdat een staatshervorming minder pamflettistisch is geworden: het zijn technische en zeer gecompliceerde dossiers. De sociale zekerheid splitsen, dat kun je niet zomaar roepen, want een splitsing van de sociale zekerheid is een splitsing van België.'

De N-VA is de zelf uitgeroepen voortzetting van het gedachtegoed van de Volksunie. De partij behaalde in 2003 met de West-Vlaming Geert Bourgeois slechts één zetel in het parlement. Ze vormt een kartel met CD&V, maar had na de demarche met Jean-Marie Dedecker in december 2006 bijna alleen naar de stembus gemoeten. Voorzitter Bart De Wever koos eieren voor zijn geld, dumpte Dedecker en onderhandelde over het wisselgeld met CD&V-kopmannen Jo Vandeurzen en Yves Leterme. Een paar goede plaatsen op de Kamer- en Senaatslijsten leverde dat op. Maar of de N-VA daadwerkelijk op de komende staatshervorming kan gaan wegen, zo ongeveer het enige campagnepunt van de partij dat er toe doet, is maar de vraag. De grote bonus van de N-VA is dat ze politiek nog maagdelijk is, maar dat was de Volksunie ooit ook.

De N-VA verwacht zelf ook moeilijke tijden na de federale verkiezingen. 'Het wordt geen triomftocht', weet N-VA-voorzitter Bart De Wever. Als CD&V en N-VA bij de regeringsformatie betrokken worden, zal de N-VA een harde staatshervorming moeten binnenhalen. De Wever zei hierover in oktober 2006 in Knack dat de partij niet dezelfde fouten mag maken als de Volksunie. De beslissende momenten van de Volksunie zijn altijd staatshervormingen geweest, van het Egmontpact tot de Lambermontakkoorden: het waren splijtzwammen voor de partij.

Bert Anciaux ziet N-VA precies dezelfde fouten maken als de Volksunie. 'De N-VA heeft de splijtzwam al ingebouwd: de met CD&V bereikte akkoorden leveren dan wel zitjes in het parlement op, ze garanderen allerminst de verregaande staatshervorming die de partij belooft. Maar alleen, dat gaat niet meer. Ze hebben stevig moeten slikken toen ze na het binnenhalen van Jean-Marie Dedecker op hun schreden terug moesten keren.'

Bruno De Wever: 'Je hebt het gezien bij Groen!, goochelen met de kiesdrempel is gevaarlijk. De N-VA zou op eigen kracht rond de vijf procent schommelen, nu drukken ze nog op de agenda van CD&V.' De Wever benijdt zijn broer en N-VA-voorzitter Bart De Wever zijn positie niet: 'De achterban van de N-VA zal zeer kritisch kijken naar wat het kartel met CD&V na de verkiezingen oplevert. Voor de N-VA wordt het rijden en omzien.'


Explosie van de Volksunie vandaag bekeken:

François van Hoobrouck d'Aspre, waarnemend burgemeester van de Vlaamse faciliteitengemeente Wezembeek-Oppem, geïnterviewd door Raf Weverbergh en Tom Pardoen in Humo, 4 december 2007

"De grote overwinnaar van deze crisis is eigenlijk Bart De Wever. De coqueluche van de internationale media! Een magnifique figuur, voor mij. Eigenlijk is de hele vroegere Volksunie de overwinnaar: een klein groepje dat de volledige Belgische politiek heeft gecontamineerd! Neem Bert Anciaux, een comédien eerste klasse. En de voorzitter van Vlaamse liberalen: Bart Somers! Marino Keulen! Ook allemaal ex-VU’ers. Zij hebben allemaal een romantisch Vlaams gevoel."